مسئولیت مدنی محجوران

منتشر شده در تاریخ ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۱

مسئولیت كه در معنای لغوی خود به معنی مورد سؤال و بازخواست واقع شدن است، در اصطلاح حقوقی چندان دور از معنی لغوی خود نیفتاده است و به معنای تعهد قانونی شخص بر دفع ضرری كه به دیگران وارد كرده، است مسئولیت ریشه و سابقه فقهی هم دارد. البته با نام دیگری و به اسم «».

در مورد چگونگی پیدایش مسئولیت و زمان آن می‌توان گفت این مفهوم از تاریخ خلقت انسان پیدا شده است. یعنی اخراج آدم از بهشت در برابر تخطی او نشان‌دهنده مسئولیت او بود. و همچنین است مسئولیت انسان در برابر گناهانی كه با استفاده از نعمتهای خداوندی مانند چشم و گوش و… انجام می‌شود.

در قرآن كریم نیز آمده است: «افحسبتم انما خلقناكم عبثا». و در جای دیگر آمده است: «ولاتقف مالیس لك به علم ان السمع و البصر و الفواد كل اولئك كان عنه مسئولا» در مورد این كه آیا مسئولیت برپایه تقصیر است یا خیر؟ دو نظر عمده وجود دارد كه بنظر می‌رسد دیدگاه آن عده كه می‌گویند مسئولیت بر پایه تقصیر نیست ارجح‌تر است، چرا كه مصلحت اینگونه ایجاب می‌كند. و گرنه خیلی از زیان‌هایی كه پدید آمده است بدون جبران باقی می‌ماند.

مسئولیت انواع مختلفی دارد. اگر مسئولیت یا پاسخگویی ناشی از نقض قواعد و مقررات حقوقی باشد مسئولیت حقوقی، و اگر منجر به نقض قواعد و مقررات اخلاقی باشد مسئولیت اخلاقی نامیده می‌شود.

مسئولیت حقوقی به‌معنای عام خود شامل مسئولیت كیفری و می‌شود. زمانی به‌وجود می‌آید كه كسی بدون مجوز قانونی به حقوق دیگری لطمه بزند و بر اثر آن زیانی به او وارد كند كه بر دو قسم است:

الف ـ كه در نتیجه اجرا نكردن تعهدی كه از عقد ناشی شده است به‌وجود می‌آید. یعنی كسی كه به عهد خود وفا نمی‌كند و بدین وسیله اضرار هم‌پیمانش می‌شود باید از عهده خساراتی كه به بار آورده است برآید.

ب ـ مسئولیت قهری یا غیر قراردادی وظیفه‌ای است كه قانون بر اثر انجام یا خودداری از انجام عملی مستقیما برعهده شخص قرار می‌دهد. بدون آن كه مبنای آن با قصد انشا محقق شده باشد.

برای مثال می‌توان مسئولیتی كه بر اثر اتلاف مال غیر برعهده متخلف ثابت می‌شود را بیان كرد. در نهایت مسئولیت می‌تواند ناشی از ارتكاب جرم، یا از یك عمل غیرمجرمانه باشد.

حجر در اصطلاح حقوقی ممنوع بودن شخص از تصرف در اموال و حقوق مالی خود است كه دو نوع حمایتی و سوء‌ظنی دارد. همه انسان‌ها به ناچار دوره‌ای از زندگی خود را در حجر می‌گذرانند.

محجوران از دیدگاه قانونی به سه دسته تقسیم شده‌اند:

1ـ صغار

2ـ اشخاص غیر رشید

3ـ مجانین

در و قانون مسئولیت مدنی چند ماده داریم كه بطور پراكنده به بحث مسئولیت مدنی محجوران پرداخته‌اند. از جمله مواد 1207 ـ 1216 ـ 1215 ـ 307 و 331 و همچنین مواد 1 و 7 قانون مسئولیت مدنی.

در حالت كلی شاید بتوان اینگونه نتیجه‌گیری كرد كه ضمن آن كه در قانون ما جنبه حمایتی از محجوران لحاظ شده است، ولی محجوران مسئول اعمال زیانبار خویش دارای مسئولیت مدنی هستند.

لیكن در جایی كه كسی مالی را به تصرف محجوری (مثل صغیر غیرممیز یا مجنون) بدهد، در اینجا دیگر این نیست كه مسئول ناقص یا تلف شدن آن مال است؛ بلكه كسی كه مال را به تصرف داده است مسئول است چرا كه در اینجا سبب اقوی از مباشر است. همچنین محجوران در برابر اعمال عادی مادی و وقایع حقوقی (صرف‌نظر از عدم وجود قوه قصد و تمییز و اراده) مسئول هستند چرا كه حجر مربوط به اسباب قولیه است نه فعلیه.در مورد تسبیب و اینكه محجوری سبب ورود خسارت و تلف و نقص شود باز هم در اینجا، مسئول جبران اعمال زیانبار خوداست چرا كه تسبیب از جمله احكام وضعی است نه احكام تكلیفی. پس در بحث تسبیب هم فرقی بین و غیرمحجور نیست.

فهیمه فرید زاده ـ دانشجوی حقوق خصوصی
منبع : روزنامه اطلاعات -شماره 25262
0/100 امتیاز، از 0 رای
 
به نظر شما این مطلب جالب، مفید یا آموزنده بود؟

نظر خود را با ما در میان بگذارید